Nowy gatunek na Ziemi. Maciej Kawecki opowiada, jak go oswoić.

Nasz mózg wyewoluował do takiego poziomu, że stworzył sztuczną inteligencję, która w mojej percepcji jest czymś w rodzaju nowego gatunku na Ziemi – mówi dr Maciej Kawecki. Jednocześnie próbuje odpowiedzieć na pytania dotyczące współpracy ludzi z nowym „gatunkiem”, związanych z tym wyzwań i koniecznej w całkowicie nowych czasach ewolucji edukacji.

Rozwój narzędzi sztucznej inteligencji w ostatnich latach nabrał niebywałego tempa. Oprócz niezaprzeczalnych korzyści wynikających z takiego stanu rzeczy, pojawiają się także wyzwania, których skali możemy nie być jeszcze świadomi. Doktor Maciej Kawecki, prezes Instytutu Lema, dyrektor Centrum Innowacji WSW Merito i dziennikarz naukowy, w najnowszym podcaście Instytutu Badań Edukacyjnych – Państwowego Instytutu Badawczego „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” (microcredentials.pl; YouTube, Spotify) skupia się na wyzwaniach związanych z odróżnianiem prawdy od fikcji i utratą kontroli nad nowymi narzędziami oraz zmianach w systemie edukacji.

Jesteśmy drugą, a nie pierwszą inteligencją na Ziemi

 – „Jestem głęboko przekonany, że już jesteśmy drugą, a nie pierwszą inteligencją na Ziemi. W dłuższej lub krótszej perspektywie sztuczna inteligencja będzie nowym gatunkiem. Staniemy przed wyzwaniem, jak go nazwać, jaką mieć z nim relację, jak go traktować” – mówi dr Kawecki.

Jednym z wyzwań jest także odnalezienie się w czasach niespotykanego dotychczas szumu informacyjnego, w którym coraz trudniej odróżnić prawdę od fikcji. Autorzy raportu „International AI Safety Report 2026” podkreślają, że narzędzia sztucznej inteligencji potrafią już generować realistyczne teksty, obrazy, wideo i dźwięki.

Przywołują jedno z badań, podczas którego w 77 proc. przypadków uczestnicy błędnie identyfikowali tekst wygenerowany przez sztuczną inteligencję jako napisany przez człowieka. W innym badaniu, dotyczącym deepfake’ów audio, słuchacze w 80 proc. przypadków mylili głosy generowane przez sztuczną inteligencję z głosami prawdziwych mówców.

 –  „Żyjemy w okresie kryzysu autorytetów. Potrzebujemy obiektywnych treści, by móc na nich oprzeć swoją wiedzę. Nauka jest dziś najbardziej obiektywnym źródłem” – wyjaśnia dr Maciej Kawecki.

Kolejnym wyzwaniem, z którym potencjalnie będziemy musieli się zmierzyć, jest sytuacja, w której systemy sztucznej inteligencji zaczną działać poza kontrolą ludzi, a jej odzyskanie okaże się niemożliwe lub bardzo kosztowne.

 –  „W sieciach zaczyna się dziać subiektywizm, refleksyjność. Sieci neuronowe w oderwaniu od środowiska, w którym były trenowane, są już poza kontrolą człowieka. Mamy zjawisko, które nazywa się alignmentem, czy tzw. faking alignment. Co zrobić, żeby sieć była w pełni kontrolowalna przez człowieka? Nie wiemy, jak to zrobić” – przekonuje dr Kawecki.

Jak się uczyć, żeby się nauczyć i mieć pracę

Dynamiczne zmiany w obszarze nowych technologii, które wymuszają konieczność częstszego aktualizowania kompetencji, nie pozostaną bez wpływu na system edukacji.

 – „Kończy się era szkolnictwa wyższego. Aby robić karierę, nie trzeba już mieć skończonych studiów, lecz mieć talent i panować nad nim. Tak to działa w Dolinie Krzemowej od dawna. Połowa mojego zespołu nie ma skończonych studiów, a są to genialni, młodzi ludzie” – uważa dr Maciej Kawecki. Jednocześnie dodaje, że znaczącą rolę na styku edukacji i rynku pracy zaczną odgrywać mikropoświadczenia.

 –  „Tempo zmian we współczesnym świecie aktywizuje nas do poszukiwania rozwiązań, które pozwolą nam efektywniej zdobywać wiedzę i umiejętności niezbędne do znalezienie swojego miejsca na rynku pracy. Jednym z takich rozwiązań są, zdobywające coraz większą popularność na świecie, mikropoświadczenia” – wyjaśnia Michał Nowakowski, lider projektu „Mikropoświadczenia – pilotaż projektu wspierającego uczenie się przez całe życie” w IBE PIB.   – „W ramach projektu tworzymy narzędzie, które będzie mostem pomiędzy oczekiwaniami pracodawców, ofertą szkół wyższych i firm szkoleniowych oraz potrzebami ludzi już aktywnych zawodowo, a także tych, którzy dopiero będą wchodzić na rynek pracy”.

Mikropoświadczenie to cyfrowy certyfikat potwierdzający zdobycie określonych umiejętności. Jest efektem ukończenia krótkich form uczenia się, np. kursów i szkoleń. Przyznawane przez uprawnionego wydawcę zgodnie z precyzyjnymi standardami zapewniającymi wysoką jakość i wiarygodność.

WIDEO: mówi dr Maciej Kawecki

Rozmowa z dr. Maciejem Kaweckim dostępna jest na: microcredentials.pl, YouTube i Spotify.

Podcast „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie” realizowany jest w ramach projektu „Mikropoświadczenia – pilotaż nowego rozwiązania wspierającego uczenie się przez całe życie”, który jest finansowany z Funduszy Europejskich dla Rozwoju Społecznego (FERS). #FunduszeUE

Źródło informacji: Instytut Badań Edukacyjnych – Państwowy Instytut Badawczy