W I kwartale 2026 roku udział nielegalnych papierosów w polskim rynku sięgnął 9,7 proc. – wynika z wyników badania Instytutu Almares. – „Wzrost nielegalnego handlu do niemal 10 proc. rynku cofa Polskę w walce z szarą strefą o siedem lat” – mówił Łukasz Bernatowicz, prezes związku Pracodawców Business Centre Club.
Wzrost szarej strefy to jeden z argumentów przeciwko podwyżce akcyzy, podnoszonych przez przedstawicieli organizacji pracodawców, handlu, producentów, plantatorów oraz związków zawodowych. Podczas konferencji prasowej w Warszawie apelowali oni o zamrożenie podwyżek akcyzy na wyroby tytoniowe zaplanowanych na 2027 rok oraz o wypracowanie racjonalnej mapy akcyzowej począwszy od 2028 r.
– „Jesteśmy największym producentem wyrobów tytoniowych w Unii Europejskiej, a około 85 proc. produkcji przeznaczane jest na eksport. Polska zaspokaja ok. 40 proc. zapotrzebowania unijnego i jest drugim największym w UE producentem liścia tytoniowego” – wyliczała Magdalena Szewczyk-Pochrzęst, dyrektorka Krajowego Stowarzyszenia Przemysłu Tytoniowego.
Według Krzysztofa Andruszkiewicza, doradcy i eksperta Okręgowego Związku Plantatorów Tytoniu w Augustowie oraz Ogólnopolskiego Związku Plantatorów Tytoniu w Grudziądzu w Polsce uprawą tytoniu zajmuje się około 3 tys. gospodarstw, rocznie wytwarzających około 21 tys. ton tytoniu.
– „Polska jest jednym z trzech największych producentów, dorównując Hiszpanii i Włochom. Eksport z Polski to około 200 mld sztuk papierosów rocznie. W 2025 r. wpływy budżetowe z tytułu podatku akcyzowego wyniosły 33,6 mld zł, co stanowiło ok. 6 proc. całkowitych wpływów podatkowych budżetu państwa” – dodał Krzysztof Andruszkiewicz.
Jak wynika z analiz Instytutu Almares, tylko w 2025 r. legalna sprzedaż papierosów spadła o 13 proc., a w pierwszych siedmiu miesiącach br. – o kolejne 10 proc. Według badaczy, legalna sprzedaż wyrobów jest wypierana przez produkty podrabiane i pochodzące z przemytu.
– „Szara strefa wzrosła o prawie 100 proc. od 2023 r. i po pierwszym kwartale 2026 r. wyniosła 9,7 proc., z czego – zaokrąglając – 4,5 proc. przypadło na podrabiane papierosy, a 5,3 proc. na produkty bez polskiej banderoli” – informował Andrzej Ludek, prezes zarządu Instytutu Doradztwa i Badań Rynku Almares.
Zdaniem ekspertów, jeszcze kilka lat temu Polska była wskazywana jako przykład kraju, który skutecznie ograniczał nielegalny rynek papierosów. Udział szarej strefy spadł z 18,3 proc. w 2015 roku do 4,7 proc. w 2023 roku. Od tego czasu trend się jednak odwrócił.
Jak wskazywał Piotr Palutkiewicz, prezes Warsaw Enterprise Institute, wskutek niespodziewanych zmian regulacyjnych zwiększyły się różnice cenowe pomiędzy rynkiem legalnym i nielegalnym, wzmacniając zachęty do przemytu oraz nielegalnej produkcji.
W 2025 roku akcyza na papierosy wzrosła o 25 proc., na tytoń do palenia o 38 proc., na wyroby nowatorskie o 50 proc., a na płyny do papierosów elektronicznych aż o 75 proc.
– „Przewidywalność fiskalna i regulacyjna jest kluczowa także dla atrakcyjności inwestycyjnej Polski” – mówił dr Łukasz Bernatowicz, prezes Związku Pracodawców BCC.
– „Dzisiaj coraz większym problemem jest to, że konsument znika z legalnego rynku, a wraz z nim znikają również wpływy do budżetu” – dodał Mariusz Zielonka, główny ekonomista Konfederacji Lewiatan.
Magdalena Szewczyk-Pochrzęst poinformowała, że zakładany przez Ministerstwo Finansów plan dochodów z analizowanych wyrobów akcyzowych na 2025 rok wynosił 37,15 mld zł, podczas gdy wykonanie wyniosło 33,61 mld zł.
Uczestnicy konferencji zwracali uwagę, że legalnie działający przedsiębiorcy muszą ponosić pełne koszty podatków i regulacji, podczas gdy nielegalny rynek może oferować produkty po znacznie niższych cenach. Cena papierosów z nielegalnego źródła to ok. 10 zł za paczkę, a z legalnego źródła jest minimum dwa razy wyższa.
– „Dla wielu legalnie działających mniejszych sprzedawców wyroby tytoniowe odpowiadają za znaczącą część obrotu, dlatego odpływ klientów do nielegalnych źródeł jest dla nich szczególnie dotkliwy” – powiedział Maciej Ptaszyński z Polskiej Izby Handlu.
Maciej Skorliński, przewodniczący Federacji Związków Zawodowych Pracowników Przemysłu Tytoniowego, zauważył, że jeżeli legalny rynek się kurczy, konsekwencje ponoszą nie tylko firmy, uderza to również w ludzi pracujących w całym łańcuchu dostaw.
Jak mówił Robert Draba, członek zarządu Pracodawców RP branża tytoniowa od lat apeluje o racjonalność w planowaniu akcyzy, gdyż każdy ruch nieujęty w planach, przekłada się na wzrost szarej strefy.
– „Przedsiębiorcy całego łańcucha dostaw branży tytoniowej potrzebują dziś kontynuacji racjonalnej mapy akcyzowej. Liczby są jasne: legalna sprzedaż spada w sposób bezprecedensowy, szara strefa rośnie najszybciej od 15 lat, a wpływy z tytułu akcyzy w 2025 r. były niższe od zakładanych” – podsumowała Magdalena Szewczyk-Pochrzęst z KSPT.
Źródło informacji: PAP MediaRoom
