Lokalny Przekrój

 Z cyklu:

„Porady Karoliny Jeziorskiej”


Porady Karoliny JeziorskiejNiepłodność definiowana jest jako niemożność zajścia w ciążę mimo regularnego współżycia seksualnego bez stosowania metod antykoncepcji przez okres 12 miesięcy.
Problem ten dotyka co raz więcej par, dotyczy nie tylko kobiet, ale i mężczyzn, a głównym jego powodem jest obserwowany wśród społeczeństwa pęd za poprawą statusu ekonomicznego i związany z tym wzmożony stres psychiczny, siedzący tryb życia i nadmierna konsumpcja przetworzonej żywności.

Płodność uzależniona jest od wielu czynników m.in.:

  • higieny życia,
  • stosowanych leków i używek,
  • aktywności fizycznej,
  • uwarunkowań genetycznych,
  • środowiska życia i pracy­,
  • stwierdzonych jednostek chorbowych, np. zespół policystycznych jajników, endometrioza, hiperprolaktynemia, które mogą przyczynić się do uszkodzenia jajowodów, zaburzenia owulacji i zaburzeń hormonalnych,
  • odpowiednio zbilansowanej diety, dostarczającej wszystkich niezbędnych składników odżywczych, w tym witamin i składników mineralnych, o czym więcej w tekście poniżej.

Do podstawowych czynników żywieniowych mających istotne znaczenie dla prokreacji można zaliczyć:

1. Utrzymanie prawidłowej masy ciała – zarówno nadwaga jak i niedowaga zaburzają funkcje reprodukcyjne, poprzez różne zmiany metaboliczne i hormonalne.
Nadmierna ilość tkanki tłuszczowej nasila procesy zapalne, prowadzi do zaburzeń gospodarki hormonalnej i rozwoju insulinooporności, która zaburza wydzielanie hormonów, pracę jajników (problemy z owulacją/erekcją) i zagraża bezpieczeństwu ciąży.

W przypadku niedowagi najczęściej obserwuje się deregulację cyklu miesiączkowego i tym samym zaburzenia wydzielania hormonów oraz problemy z jajeczkowaniem.

2. Stosunek kwasów tłuszczowych
Odpowiedni stosunek kwasów omega-3 do omega-6 ma istotne znaczenie w zespole policystycznych jajników (PCOS), gdzie podwyższone stężenie adrogenów (męskich hormonów płciowych) powoduje większe wydzielanie prozapalnych kwasów omega-6. Suplementacja kwasami omega-3, mającymi właściwości przeciwzapalne, skutecznie poprawia profil hormonalny i obniża stężenie testosteronu. Ponadto zmniejszają one ryzyko przedwczesnego porodu i wystąpienia alergii u noworodka. Źródłem kwasów omega-3 w diecie są tłuste ryby morskie, siemię lniane, olej lniany, orzechy włoskie, migdały. Ciężko wraz z codzienną dietą pokryć zapotrzebowanie na te tłuszcze, więc często zaleca się suplementację np. tranem.

Kobiety w wieku reprodukcyjnym powinny również zwrócić szczególną uwagę na podaż wraz z dietą kwasów tłuszczowych trans, które w nadmiernej ilości mogą przyczynić się wystąpienia niepłodności owulacyjnej. Źródłem tych kwasów są margaryny, słone przekąski, słodycze (szczególnie ciasta, ciastka, herbatniki), fast-foody, zupy w proszku, koncentraty zup i sosów, majonezy.

3. Antyoksydanty
Mają zdolność do zmniejszania poziomu wolnych rodników i stanu zapalnego. Odpowiednia podaż antyoksydantów zmniejsza stres oksydacyjny, który wpływa negatywnie na funkcje rozrodcze poprzez nasilenie stanów chorobowych.

Najlepiej poznanymi substancjami antyoksydacyjnymi są witamina C, E i β-karoten. Witamina C bierze udział w syntezie kolagenu, a ten z kolei jest niezbędny do wzrostu pęcherzyka Graafa, owulacji i fazy lutealnej. Witamina E wpływa na funkcje rozrodcze, prawidłowe funkcjonowanie jajników, a jej niskie stężenie związanej jest z zaburzeniami owulacji. Z kolei β-karoten chroni komórkę jajową i plemniki przed szkodliwym działaniem wolnych rodników.

Najlepszym źródłem tych witamin są świeże warzywa i owoce, których w okresie wiosenno-letnym mamy pod dostatkiem. Z kolei w sezonie jesienno-zimowym kiedy mamy ograniczony dostęp do sezonowych warzyw i owoców, wskazana byłaby suplementacja pod kontrolą lekarza czy dietetyka.

4. Witamina D3
Odpowiedzialna jest za produkcję hormonów płciowych. Receptory witaminy D znaleziono m.in. w błonie śluzowej macicy, jajnikach, łożysku, co świadczy o jej wpływie na budowę i funkcje tych narządów.  Wykazano, że niedobór tej witaminy ma udział w patogenezie wielu chorób (m.in. isulinooporność, PCOS, hirsutyzm) oraz sprzyja zaburzeniom płodności.

Głównym źródłem tej witaminy jest światło słoneczne (w okresie od kwietnia do września), tłuste ryby, podroby, tran, jaja, pełnotłuste produkty mleczne (w zależności od chowu). Polskie Towarzystwo Ginekologiczne rekomenduje kobietom planującym ciążę suplementację witaminy D  w ilości 2000 IU na dobę.

5. Kwas foliowy
Do jednych z ważniejszych funkcji jaki pełni ta witamina w naszym organizmie można zaliczyć: synteza kwasów nukleinowych niezbędnych do budowy DNA i jego naprawy, detoksykacja organizmu, synteza neuroprzekaźników, tworzenie i dojrzewanie krwinek czerwonych, białych i płytek krwi, regulacja poziomu homocysteiny.

O suplementacji kwasem foliowym w okresie reprodukcyjnym słyszała pewnie każda kobieta, jednak coraz więcej z nich ma problem z przetwarzaniem syntetycznego kwasu foliowego w aktywny metabolicznie folian. Z uwagi na ten fakt warto byłoby zadbać o jak największą podaż folianów wraz z dietą, które występują przede wszystkim w zielonych warzywach, owocach i nasionach. Należy pamiętać, że są one bardzo wrażliwe na wysoką temperaturę i podczas gotowania/duszenia jej straty mogą wynosić 65-89%.

6. Witaminy z grupy B
Istotne znaczenie na płodność ma właściwa podaż witaminy B6, która odpowiada za utrzymanie prawidłowego poziomu żeńskiego hormonu płciowego (progesteronu). Warto uzupełnić dietę w jaja, wątróbkę, ryby, banany, awokado, warzywa liściaste i skrobiowe.

Ważną rolę ogrywa również witamina B12, która wraz z witaminą B6 i folianami obniża poziom homocysteiny, a jej niedobór może prowadzić do zaburzeń owulacji i niepłodności. Witamina ta występują wyłącznie w produktach pochodzenia zwierzęcego: w mięsie i jego przetworach, w rybach, jajach, mleku i jego przetworach oraz w owocach morza.

7. Żelazo
Niewystarczająca podaż żelaza wraz z dietą oraz jego duże straty podczas menstruacji, mogą prowadzić do niedoborów tego składnika mineralnego, co może przyczyniać się do zaburzeń owulacji. Suplementacja żelazem powinna być zawsze konsultowana z lekarzem, ponieważ jego nadmiar jest toksyczny i może zwiększać ryzyko miażdżycy, zakażeń bakteryjnych, nowotworzenia oraz chorób wątroby. Kobiety w okresie prokreacji powinny więc zadbać o odpowiednią podaż żelaza wraz z dietą. Jego źródłem są mięso, podroby jaja, które dostarczają żelaza hemowego oraz suche nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, zielone warzywa liściaste, orzechy, ziarna.

Utrzymanie prawidłowej masy ciała, regularna aktywność fizyczna, odpowiednio zbilansowana dieta uwzględniające indywidualne potrzeby i występujące jednostki chorobowe, zwiększona podaż wraz z dietą (lub w razie potrzeby suplementacja) kwasów tłuszczowych omega-3, antyoksydantów, żelaza, witamin z grupy D i B ma istotne znaczenie dla utrzymania i poprawy płodności.
Przed wdrożeniem jakiejkolwiek suplementacji warto wykonać badania krwi, celem sprawdzenia ewentualnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu poszczególnych narządów czy gospodarek hormonalnych oraz niedoborów poszczególnych witamin i składników mineralnych.